Calathea met gele bladeren: de oorzaak achterhalen en wat te doen

Een calathea met gele bladeren is niet altijd ziek. Als een of twee bladeren aan de buitenkant van de pol geel worden en er vanuit het midden steeds nieuwe bladeren verschijnen, is het ouderdom. De plant vervangt de oudste bladeren simpelweg door nieuwe. Worden er meerdere bladeren in dezelfde week geel, dan is er iets veranderd in de verzorging.

In dat tweede geval ligt de oorzaak meestal bij de watergift, het kraanwater, de kou of te veel licht. Het gele blad wegknippen is niet dodelijk voor de plant: knip de stengel vlak bij de basis af wanneer het blad meer geel dan groen is.

Korte samenvatting:

• Eén buitenste blad tegelijk, met nieuw blad dat vanuit het midden groeit: dit is ouderdom. Je hoeft niets te doen.

• Meerdere gele en slappe bladeren, potgrond al dagen vochtig: te veel water. Laat de grond opdrogen en controleer de wortels.

• Bruine, droge randen en punten, met een gele rand ernaast: kraanwater of opgehoopte mestzouten in de potgrond.

• Geel blad na koude nachten: calathea heeft het zwaar onder de 13 °C. Zet de pot 's nachts verder weg van het raam.

• Vervaagd blad bij een zonnig raam: te veel licht. Verplaats de plant tot er geen zon meer op het blad schijnt.

De naam calathea komt van het geslacht Calathea. De meeste soorten voor in de huiskamer zijn in 2012 na genetisch onderzoek verhuisd naar het geslacht Goeppertia (Borchsenius en collega's, Systematic Botany). Verschillende daarvan komen uit Brazilië: de zebrina, makoyana en orbifolia zijn inheems in de bossen van het oosten en zuiden van Brazilië (NC State Extension). De maranta (Maranta leuconeura) behoort tot een ander geslacht binnen dezelfde familie; deze gids gaat daar niet over.

Hoe ontdek je waarom je calathea gele bladeren krijgt?

De oorzaak blijkt uit drie waarnemingen: welke bladeren geel worden, hoe het geelpatroon eruitziet en hoe vochtig de grond in de pot is. Vergelijk wat je ziet met onderstaande tabel.

De tabel behandelt de oorzaken die bij de calathea het zwaarst wegen. Geelverkleuringen met een ander patroon, zoals geel tussen de nerven van een nieuw blad, hebben andere oorzaken. De algemene gids over gele bladeren onderscheidt deze oorzaken aan de hand van 3 vragen.

Oud blad dat vergeelt: wanneer het normaal is

Bij de calathea is het oudste blad het blad aan de buitenkant van de pol, niet per se het onderste blad. De calathea groeit polvormend (NC State Extension): nieuwe bladeren ontstaan in het hart van de pol, en de oudere bladeren zitten aan de randen. De University of Maryland Extension (UMD) beschrijft dit groeipatroon bij de maranta, een plant uit dezelfde familie die op identieke wijze groeit. Deze buitenste bladeren worden van tijd tot tijd geel en sterven af, en dat is volkomen normaal.

De UMD legt uit dat het verliezen van enkele oude bladeren gedurende het jaar te verwachten is bij een plant die nieuw blad blijft aanmaken. Een snelle bladval, met meerdere bladeren tegelijk, wijst erop dat de plant onder stress staat. Een pas verhuisde plant kan ook oudere bladeren laten vallen terwijl hij went aan zijn nieuwe plek (UMD).

Het signaal dat ouderdom onderscheidt van een probleem, is het nieuwe blad. Een nieuw blad dat stevig en met een duidelijke tekening uit het midden groeit, wijst op een gezonde plant. Als bladeren in het midden van de pol samen met de buitenste bladeren geel worden, ligt de oorzaak in de omgeving.

Water geven: kletsnatte of juist veel te droge grond

De calathea wil vochtige aarde, zonder dat deze drassig wordt. Volgens NC State Extension moet de grond vochtig blijven; te veel water geven leidt tot wortelrot. UF/IFAS van de University of Florida adviseert om het aardoppervlak een beetje te laten opdrogen voordat je opnieuw water geeft.

Steek voor elke gietbeurt je vinger in de grond. Voor de maranta, uit dezelfde plantenfamilie, adviseert de UMD om water te geven zodra de bovenste 2,5 cm grond droog begint aan te voelen. Geef water tot het uit de drainageopeningen onder in de pot loopt en gooi het overtollige water uit de schotel weg. Stilstaand water in de schotel trekt via de gaten weer omhoog en houdt de wortels kletsnat (UMD).

De signalen van beide uitersten zijn verschillend:

• Te veel water: meerdere gele en slappe bladeren, aarde die dagen na het gieten nog nat is, en soms vliegjes die uit de potgrond opstijgen.

• Te weinig water: opgekrulde en gelige bladeren, aarde die droog is en loslaat van de randen van de pot. Volgens NC State krult het blad op door gebrek aan water of door te droge lucht.

De ene week meer water geven en de andere week minder maakt de calathea ook geel. De vingertest, en niet een vaste dag in de week, houdt de aarde op het juiste vochtniveau. In de herfst en de winter (in Brazilië van maart tot augustus) groeit de plant minder en doet de aarde er langer over om te drogen. De Missouri Botanical Garden raadt aan om de watergift in deze periode te verminderen.

De calathea heeft erg te lijden onder droge grond, in tegenstelling tot sommige andere planten met geel blad. Een sansevieria met gele bladeren vergeelt bijvoorbeeld meestal door te veel water. De calathea vergeelt door beide: bij kletsnatte grond én wanneer de grond dagenlang kurkdroog staat.

Hoe weet je of de wortels van de calathea zijn gaan rotten?

Haal de plant uit de pot als de bladeren blijven vergelen terwijl de grond vochtig is. Gezonde wortels zijn stevig en licht van kleur. Rotte wortels zijn week, bruin of zwart en vallen uit elkaar als je eraan trekt.

Knip de rotte wortels weg met een schone schaar en verpot de plant in een pot met drainagegaten, met verse potgrond voor kamerplanten. Geef daarna pas weer water wanneer de bovenste 2,5 cm aarde begint op te drogen. Bladeren die al geel zijn geworden herstellen niet meer; het herstel zie je aan de nieuwe bladeren vanuit het midden.

Kraanwater: bruine randen met een gele zoom

Kraanwater maakt het blad van de calathea niet in één keer helemaal geel. De schade door waterkwaliteit tekent zich af langs de rand en aan de bladpunt. Daar ontstaat een zone van dood, bruin en droog weefsel, met een gele overgangszone tussen het dode en het groene deel. UF/IFAS vermeldt dode vlekken langs de bladrand als teken van een overmaat aan fluoride bij calathea.

Fluoride is de voornaamste verdachte. Iowa State Extension rekent de calathea tot de planten die gevoelig zijn voor fluoride in kraanwater, net als de dracaena en graslelie. NC State geeft hetzelfde advies voor vier soorten calathea. Fluoride in het leidingwater zorgt voor donkere bladpunten en bladranden. De schade bouwt zich geleidelijk op, omdat fluoride zich ophoopt aan de randen van het blad (OSU, PNW Plant Disease Management Handbook).

In Brazilië wordt leidingwater sinds 1974 wettelijk van fluoride voorzien (Wet 6.050) om tandbederf te voorkomen. In de staat São Paulo is de ideale concentratie 0,7 mg/l (Resolutie SS 250/1995). Wie water geeft met kraanwater uit een stad met een waterzuiveringsinstallatie, gebruikt dus water met fluoride.

Een gewone waterfilterkan biedt mogelijk geen soelaas. De UMD waarschuwt dat dit type filter fluoride er mogelijk niet uit haalt. Calcium en magnesium uit het water glippen eveneens door het filter en hopen zich op in de aarde. Water zonder fluoride:

• regenwater, opgevangen in een schone emmer;

• gedestilleerd water;

• omgekeerde-osmosewater (OSU/PNW).

Te veel plantenvoeding geeft hetzelfde beeld, omdat mestzouten de bladranden eveneens verbranden. UF/IFAS koppelt dode bladranden en bladpunten bij calathea aan overbemesting en een te zure potgrond. Dezelfde bron raadt aan om de pH-waarde van de aarde rond de 6,5 te houden. Om opgehoopte zouten weg te spoelen zet je de pot in de gootsteen en spoel je de potgrond ruim door met regenwater of gedestilleerd water, totdat het er onderaan weer uitloopt. UF/IFAS adviseert om dit spoelen enkele keren achter elkaar te herhalen. Voor maranta raadt de UMD aan om de potgrond eens per jaar te verversen, bij voorkeur in het voorjaar.

Het bruine gedeelte wordt niet meer groen. Je kunt met een schaar alleen de droge rand wegsnijden, waarbij je de contouren van het blad volgt. Iowa State waarschuwt dat de bruine randen op nieuwe bladeren terugkeren zolang de oorzaak niet wordt weggenomen.

Kou onder 13 °C

Calathea loopt koudeschade op onder ongeveer 13 °C, volgens UF/IFAS. Binnenshuis beveelt dezelfde bron aan om de plant tussen de 18 en 27 °C te houden. NC State adviseert om de calathea naar binnen te halen voordat de temperatuur daalt tot onder ongeveer 15 °C.

De kou bereikt de calathea op drie manieren:

• het blad dat 's nachts in de winter tegen het raamglas staat (in Brazilië van juni tot augustus);

• een buitendeur of balkondeur die regelmatig opengaat;

• de luchtstroom van een airconditioning die rechtstreeks op de plant blaast.

De UMD noemt het eerste geval bij een maranta: een blad dat tegen het koude raam leunt, kan op het contactpunt geel worden. NC State raadt aan om plotselinge temperatuurschommelingen en koude tocht te vermijden.

De croton met gele bladeren begint bladeren te verliezen onder de 10 °C; calathea heeft het al lastig onder de 13 °C. Zet de pot tijdens koude nachten ongeveer 30 cm van het glas vandaan.

Te veel licht maakt de calathea ook geel

Calathea wordt geel van te veel licht, niet alleen van te weinig licht. UF/IFAS schaart fel licht onder de drie belangrijkste oorzaken van geel blad bij calathea. De andere twee zijn gebrek aan meststoffen en te veel water. In kassen leidde meer licht dan aanbevolen tot dode bladpunten en verbleekte vlekken op het blad (UF/IFAS).

Binnenshuis adviseert UF/IFAS 150 tot 200 foot-candle als ideale lichtsterkte voor calathea. De foot-candle is een meeteenheid voor de hoeveelheid licht die op een oppervlak valt. Deze waarde komt overeen met indirect daglicht vlak bij een raam, zonder dat er directe zon op het blad staat. NC State bevestigt dat direct zonlicht de bladeren van de calathea verbrandt.

Bij te weinig licht vervaagt het contrast van het bladpatroon en verliezen de kleuren hun intensiteit (NC State Extension). UF/IFAS noteert ditzelfde effect: fletse bladeren met een vage tekening. Staat de plant in een donkere hoek, verplaats hem dan geleidelijk dichter naar het raam.

Plantenvoeding: te weinig maakt geel, te veel verbrandt de randen

Bij een gebrek aan voeding kleurt de hele calathea lichtgroen en ogen de bladeren flets. UF/IFAS adviseert om de bemesting te verhogen, vooral stikstof en soms ijzer. Dit treedt op bij planten die al vele maanden in dezelfde pot staan zonder ooit voeding te hebben gekregen.

NC State adviseert om één keer per maand te bemesten met een evenwichtige vloeibare plantenvoeding, alleen tijdens het groeiseizoen. In Brazilië loopt dit seizoen van de lente tot het einde van de zomer, van september tot maart. Stop in de winter met bemesten.

Een teveel aan meststoffen maakt het blad niet groener. De zouten die in de aarde achterblijven, verbranden de bladrand, precies zoals beschreven bij het kraanwater. Gebruik de dosering op het etiket of de helft daarvan, maar nooit meer.

Gele vlekken met een bruin midden: nattebladvlekkenziekte

Een gele vlek met een bruin of donker midden op het blad duidt op een ziekte, niet op een verkeerde watergift. UF/IFAS beschrijft een bladvlekkenziekte bij calathea die begint als een waterig vlekje. Dit plekje kleurt geel en sterft daarna in het centrum af, omgeven door een gele kring. De vlekken kunnen samenvloeien en een aanzienlijk deel van het blad aantasten.

Deze aandoeningen ontstaan door stilstaand water op het blad. NC State stelt dat het natmaken van het blad tijdens het gieten bladvlekkenziekte bij calathea in de hand werkt. UF/IFAS vermeldt dat het drooghouden van de bladeren al voldoende was om een van deze vlekziekten onder controle te krijgen. Giet direct op de aarde, onder de bladeren door, en knip bladeren met veel vlekken af.

Het blad besproeien met een plantenspuit om de luchtvochtigheid te verhogen brengt hetzelfde risico met zich mee. De UMD adviseerde om te stoppen met sproeien bij een maranta, uit dezelfde familie, omdat water op het blad de toegangspoort vormt voor schimmels en bacteriën. Sommige plantenwinkels raden besproeien nog altijd aan, maar de universitaire voorlichtingsdiensten ontmoedigen het, en deze handleiding volgt de wetenschappelijke voorlichting.

Wat betreft luchtvochtigheid lopen de getallen per bron uiteen. UF/IFAS stelt dat de calathea binnenshuis mooi blijft bij een luchtvochtigheid tussen 40% en 60%. NC State en Missouri Botanical Garden verlangen een hoge luchtvochtigheid, van 60% of meer. Een luchtvochtigheid rond de 60% voldoet aan beide aanbevelingen tegelijk. Droge lucht maakt bladranden donker en doet het blad krullen (NC State), en volgens de UMD is het lastig vast te stellen in hoeverre droge lucht bijdraagt aan geelverkleuring. Is de lucht in huis erg droog, zet dan een luchtbevochtiger neer of plaats een schotel met kiezels en water onder de pot in plaats van te sproeien.

Gele spikkels en dof blad: spintmijt

Spintmijten maken het blad van de calathea geel of bezaaid met lichte stipjes. UF/IFAS meldt dat de mijten zo piepklein zijn dat ze onopgemerkt blijven tot de schade aanzienlijk is. Bij een grote populatie ontstaat er fijn spinsel, verliest de plant bladeren en kan hij doodgaan.

Het spinsel en de vervellingshuidjes van de mijt lijken aan de onderkant van het blad erg op gewoon stof (UF/IFAS). Wrijf met een wit papieren zakdoekje over de onderzijde van een verkleurd blad: stipjes die bewegen op het papier zijn mijten. De stapsgewijze behandeling lees je in de gids over het herkennen en bestrijden van spintmijt.

Geel zigzagpatroon: virus

Een felgeel patroon in zigzaglijnen dat afwisselt met de normale bladkleur kan wijzen op het komkommermozaïekvirus. UF/IFAS vermeldt dit symptoom bij calathea en maranta. Tegen het virus bestaat geen geneesmiddel, maar dezelfde bron geeft aan dat de schade louter cosmetisch lijkt te zijn.

Gebruik zo'n plant niet om te vermeerderen, want door scheuren draag je het virus over op de nieuwe plant (UF/IFAS). Sommige cultivars hebben van nature lichte of gele strepen en vlekken, met een regelmatig en gelijkmatig patroon op elk blad. Dat hoort bij het uiterlijk van de plant en is geen ziekte.

Moet ik het gele blad van de calathea afknippen?

Afknippen mag gerust, en het brengt de plant niet in gevaar. Wacht tot het blad meer geel dan groen is geworden; zolang er groen aanwezig is, levert het blad nog energie aan de plant. Knip de bladsteel met een schone schaar vlak bij de basis af, net boven de aarde.

Knip een blad wél meteen en zonder aarzelen af als het vol zit met spintmijt of als een bladvlekkenziekte het grootste deel bedekt. Voor de maranta adviseert de UMD om ziek blad weg te knippen zodra de schade zich over vrijwel het hele blad heeft uitgebreid. Is alleen de buitenste rand dor, knip dan enkel het bruine deel weg en laat de rest van het blad zitten.

Is een calathea met gele bladeren nog te redden?

In de meeste gevallen wel. Zolang er vanuit het hart van de pol nieuwe bladeren tevoorschijn komen, leeft de plant en kan hij herstellen. Gooi de plant dus niet direct weg vanwege een paar gele bladeren.

Het meest kritieke probleem is wortelrot. Als de onderkant van de stelen zacht aanvoelt en de wortels bruin zijn en uit elkaar vallen, zijn ze verrot. Snijd alle rotte delen weg en verpot in verse grond, zoals beschreven bij het hoofdstuk over water geven. Blijven er geen stevige wortels over, dan wordt herstel erg lastig.

Veelgestelde vragen

Wordt een geel blad van de calathea weer groen?

Nee. Een blad dat helemaal geel is geworden heeft al zijn bladgroen verloren en krijgt zijn kleur niet meer terug. Het zal verdrogen en kan bij de stengel vlak boven de grond worden afgeknipt. Het herstel van de plant herken je aan de nieuwe bladeren die enkele weken na het verhelpen van de oorzaak uit het midden van de pol schieten.

Helpt gefilterd water tegen gele bladeren bij de calathea?

Dat hangt van het filter af. De UMD waarschuwt dat een gewone waterfilterkan fluoride mogelijk niet uit het water filtert. Regenwater, gedestilleerd water en omgekeerde-osmosewater doen dat wel. Overstappen op ander water helpt overigens alleen als het probleem bestaat uit bruine randen en punten; een volledig geel blad heeft een andere oorzaak.

Hoe vaak moet je een calathea water geven?

Er is geen vast aantal dagen dat voor elke calathea opgaat. Geef water zodra de bovenste 2,5 cm potgrond droog begint aan te voelen, net zo lang tot het water uit de openingen onderin loopt. De UMD hanteert deze richtlijn voor maranta, uit dezelfde familie. In de zomer kan dit al na enkele dagen nodig zijn; in de winter droogt de grond langzamer en zit er meer tijd tussen de gietbeurten.

Is de calathea giftig voor katten en honden?

Volgens de ASPCA, de Amerikaanse dierenbeschermingsorganisatie, is de calathea niet giftig voor honden, katten en paarden. Mocht een huisdier toch een grote hoeveelheid blad naar binnen hebben gewerkt en gaan braken of andere symptomen vertonen, raadpleeg dan altijd de dierenarts.

Wat je vandaag kunt doen aan een calathea met geel blad

1. Kijk welke bladeren geel zijn geworden. Verkleurt er één buitenste blad tegelijk terwijl er vanuit het hart nieuw blad groeit, dan is het ouderdom.

2. Steek je vinger in de aarde. Voelt deze al dagen kletsnat, laat hem dan opdrogen en inspecteer de wortels; is de aarde droog, geef dan water tot het onderin wegloopt.

3. Bekijk de rand van het blad. Vertoont die een bruine rand met een gele overgang, stap dan over op regenwater of gedestilleerd water.

4. Denk terug aan de afgelopen nachten. Was de temperatuur lager dan 13 °C, verplaats de pot dan uit de buurt van het vensterglas.

5. Controleer of de zon op de plant schijnt. Zo ja, schuif de calathea dan op tot de felle stralen het blad niet meer rechtstreeks raken.

Is je plant geen calathea, dan gelden er andere oorzaken. De gids hoe ontdek je wat je plant mankeert biedt een volledige checklist, van blad tot wortel, voor elke soort kamerplant. De pagina over oorzaken van gele bladeren bij calathea somt daarnaast nog overige ziekten en plagen op met hetzelfde verschijnsel. Weet je de naam van je plant niet zeker, fotografeer het blad dan met Bloom om de soort direct te herkennen. Met een Premium-abonnement stelt de app bovendien een diagnose van het symptoom.

Bloom is momenteel alleen beschikbaar voor iPhone.

Bronnen

• UF/IFAS Extension, Cultural Guidelines for Commercial Production of Interiorscape Calathea (ENH1030; Chen en McConnell, 2006, archiefkopie): geel blad door een tekort aan meststoffen, te veel water of te fel licht; dode vlekken langs de bladrand door fluoride; dode randen en punten door een zure potgrond en te veel meststoffen; koudeschade onder 55 °F (ongeveer 13 °C); 18 tot 27 °C, 150 tot 200 foot-candle en een luchtvochtigheid van 40% tot 60% binnenshuis; het aardoppervlak licht laten opdrogen voor het gieten.

• UF/IFAS, Central Florida Research and Education Center, Calathea Production Guide (onderzoeksnota RH-91-9; Poole, Chase en Osborne): veel licht en dode, verbleekte bladpunten, weinig licht en een vage tekening, gevoeligheid voor fluoride en een pH rond de 6,5, bladvlekkenziekte met een gele halo, droge bladeren bij de bestrijding van bladvlekken, komkommermozaïekvirus, bonte spintmijt.

• NC State Extension, Gardener Plant Toolbox: Goeppertia zebrina, Goeppertia makoyana, Goeppertia roseopicta en Goeppertia orbifolia: Braziliaanse herkomst, polvormige groei, fluoride en bruine rand, vochtige grond zonder kletsnat te worden, nat blad en bladvlekkenziekte, direct zonlicht, weinig licht en vervaagde kleur, luchtvochtigheid van 60% of meer, maandelijkse bemesting in het groeiseizoen, binnenhalen onder 60 °F (ongeveer 15 °C).

• University of Maryland Extension (Home and Garden Information Center), antwoord op Ask Extension over een maranta, met vermelding van de calathea in het 2e antwoord (oktober en november 2023): oudere bladeren aan de randen van de pol, fluoride en hard water, kanfilter, stoppen met sproeien, water geven als de bovenste 2,5 cm droog is, schotel zonder water, blad tegen koud glas, jaarlijkse vervanging van de aarde.

• Iowa State University Extension, Why does my houseplant have brown leaf tips and edges?: calathea behoort tot de planten die gevoelig zijn voor fluoride.

• Oregon State University, PNW Plant Disease Management Handbook: Fluorine Toxicity in Plants (herziening van maart 2024): ophoping van fluoride aan de bladrand, omgekeerde osmose en destillatie.

• Missouri Botanical Garden, Calathea makoyana: inheems in het oosten van Brazilië, hoge luchtvochtigheid, minder water geven van de herfst tot het einde van de winter.

• Borchsenius, Suárez en Prince, Molecular phylogeny and redefined generic limits of Calathea (Marantaceae), Systematic Botany 37 (2012): overgang van de meeste soorten naar Goeppertia.

• Wet 6.050 van 24 mei 1974: fluoridering van het drinkwater; Resolutie SS 250/1995 van de staat São Paulo, geciteerd door DAE Jundiaí: 0,7 mg/L.

• ASPCA, Calathea: niet giftig voor honden, katten en paarden.