Pilea stekken: waar knip je de uitloper zonder de moederplant te beschadigen?

Gebruik voor het stekken van een pilea de uitlopers die naast de plant uit de aarde opkomen. Schuif de aarde opzij tot je de ondergrondse stengel ziet die de uitloper met de moederplant verbindt en knip deze stengel vlak bij de moeder af. Plant de uitloper in een klein potje. De moederplant lijdt niet onder de ingreep.

De uitloper uit de aarde is de makkelijkste weg omdat hij al wortels heeft. De stengeltop en een blad met een stukje stengel kunnen ook een plant worden, maar dat duurt langer. Een los afgetrokken blad, zonder enig stukje stengel, maakt wel wortels maar groeit niet uit tot een plant.

Deze gids gaat over de pilea met ronde bladeren, de Pilea peperomioides, die ook wel Chinese geldplant wordt genoemd. De naam "geldplant" wordt ook voor andere planten gebruikt, en die vermeerderen zich op een andere manier.

Korte samenvatting:

• Uitloper uit de grond van 5 cm of groter met 3 of 4 bladeren: knip vlak bij de moeder af en plant direct in de aarde.

• Uitloper zonder wortels (van de stam) of stengeltop: laat wortelen in water of vochtige perliet (een lichte, witte korrel die in tuincentra wordt verkocht) en plant zodra de wortels 2,5 cm lang zijn.

• Een blad heeft een stukje stengel van de moederplant nodig om een plant te worden. Zonder dat maakt het alleen wortels.

• De beste periode loopt van maart tot juni.

De vier manieren om een pilea te stekken

Pilea vermeerder je via een uitloper uit de aarde, een stamuitloper, een stengeltop of een blad met een stukje stengel. De Royal Horticultural Society (RHS), de Britse tuinbouwvereniging, noemt de pilea een van de makkelijkste kamerplanten om te vermeerderen. NC State Extension, de voorlichtingsdienst van de North Carolina State University, noemt uitlopers en stengelstekken.

De tijdsindicaties zijn afkomstig uit verschillende bronnen, die in elk onderstaand onderdeel worden geciteerd. Geen van hen heeft het slagingspercentage van elke methode gemeten.

Uitloper uit de grond: waar te knippen

De juiste plek om te knippen is op de ondergrondse stengel die de uitloper met de moederplant verbindt, zo dicht mogelijk bij de moederplant. Deze stengel loopt onder de aarde door, is lichter van kleur dan de stam en loopt vanaf de basis van de moederplant naar de uitloper.

1. Geef de moederplant de dag van tevoren water. Een goed gehydrateerde plant doorstaat het knippen beter, adviseert Iowa State University.

2. Kies een uitloper van minimaal 5 cm met 3 of 4 eigen bladeren.

3. Schuif de aarde met je vingers opzij rondom de uitloper tot je de stengel ziet die hem verbindt met de moederplant.

4. Knip deze stengel met een schoon mes of een schone schaar door, vlak langs de moederplant. Zo blijft het deel dat aan de uitloper vastzit zo lang mogelijk, waardoor de uitloper meer stengel overhoudt om wortels aan te maken.

5. Plant de uitloper in een potje van 7 tot 10 cm met vochtige potgrond, en begraaf hem tot aan de basis van de bladeren.

6. Houd de aarde vochtig, zonder deze kletsnat te maken, gedurende de eerste 2 tot 3 weken.

Als de uitlopers door elkaar zitten en je de verbinding niet kunt zien, haal dan de hele plant uit de pot. Met de aarde en de wortels buiten de pot zie je gemakkelijk welke stengel naar welke uitloper loopt.

Een uitloper uit de aarde heeft geen stekpoeder nodig om wortels te stimuleren. Hij maakt immers al wortels aan terwijl hij nog met de moeder verbonden is.

Wat is het juiste formaat van de uitloper om te scheiden?

Niemand heeft het minimumformaat gemeten. De kleinste gepubliceerde maat betreft bladeren ter grootte van een klein muntstuk, van circa 2 cm. De hoogste maat komt uit de gids van de winkel Elm Dirt, die een uitloper van 5 tot 7,5 cm hoog adviseert. De RHS vermeldt alleen "zodra ze groot genoeg zijn".

Het doorslaggevende criterium zijn de wortels. Bij 5 cm heeft de uitloper volgens Elm Dirt al eigen wortels, waardoor dit het veiligste formaat is. Een kleinere uitloper kun je ook scheiden, maar die moet in water of perliet en doet er langer over om aan te slaan.

Stamuitloper en stengeltop

Een uitloper die op de stam groeit, boven de grond, heeft vaak helemaal geen wortels. Snijd hem met een schoon mesje vlak langs de stam af en behandel hem als een stengelstek: laat hem wortelen in water of vochtige perliet voordat je hem oppot.

De stengeltop is de oplossing voor een pilea die te hoog is geworden, met een kale stam aan de onderkant en alle bladeren bovenin. De RHS adviseert om lange stengels in het voorjaar of de zomer af te knippen om nieuwe scheuten aan de basis te stimuleren.

1. Knip de bovenste 5 tot 7,5 cm van de stengel af met een schone schaar.

2. Verwijder de onderste bladeren en laat alleen de bovenste 3 bladeren zitten, zoals uitgelegd in de gids van de website Savvy Gardening.

3. Laat de stek wortelen in water of in vochtige perliet. In water duurt de wortelvorming volgens Elm Dirt 4 tot 6 weken.

De moederplant overleeft deze snoeibeurt. De stomp die in de pot achterblijft loopt meestal aan de zijkanten weer uit, en deze scheuten maken de plant voller. Savvy Gardening maakt één voorbehoud: heeft de pilea maar één stengel, dan verwijder je haar enige kruin. Wacht in dat geval tot de stomp uitloopt voordat je er opnieuw in knipt.

Een los blad wortelt wel, maar wordt geen plant

Een afgetrokken pileablad met alleen een bladsteel vormt wortels in water, maar groeit niet uit tot een nieuwe plant. De bronnen verschillen van mening over de wortels, maar zijn het erover eens dat er geen nieuwe plant ontstaat:

• De RHS stelt dat pileabladeren "wortelen in water of in vochtige compost".

• Pilea.com, de website van een winkel die volledig gewijd is aan de pilea, deelt de rest van het verhaal. Het blad wortelt, leeft maandenlang in water en vergeelt daarna en sterft af zonder ooit een uitloper te vormen.

• Savvy Gardening stelt dat een blad met alleen de bladsteel "rot" in water of in aarde.

De verklaring ligt in de knop, de mini-scheut op de stengel bij de aanzet van elk blad. Een blad bevat geen knop. NC State Extension legt uit dat een bladstek alleen werkt bij planten die nieuwe knoppen kunnen ontwikkelen in het bladweefsel. Volgens de beschrijvingen van de bronnen vormt de pilea geen knoppen op het blad.

Het blad verandert pas in een plant als er een stukje van de stengel van de moederplant aan zit, inclusief de knop. Dit type stek heet een knopstek:

1. Kies een gezond blad, zonder vlekken, van een volwassen plant.

2. Snijd met een scherp, schoon mes een stukje stengel mee samen met het steeltje. Savvy Gardening raadt aan te snijden van 6 mm boven tot 6 mm onder het punt waar de bladsteel aan de stengel hecht.

3. Plaats de basis in een glas water op een lichte plek zonder direct zonlicht, en ververs het water elke week.

4. Verwacht de eerste wortels na 1 tot 2 weken en een nieuw plantje na 1 maand of langer, aldus pilea.com. Het hele proces duurt ongeveer 2 maanden.

5. Plant het op zodra het plantje ongeveer 7,5 cm groot is, zonder het oorspronkelijke blad los te halen.

Bij de peperomia is het net andersom: het blad vormt uit zichzelf een knop en groeit uit tot een plant, zoals te lezen is in de gids over peperomia stekken. Het blad van de Hoya kerrii vertoont hetzelfde gedrag als de pilea: het maakt wortels aan maar loopt nooit uit. De gids over hoya stekken legt uit hoe je een stengelstek met knoop maakt die wél werkt. Bij de lepelplant loopt een bladstek zelfs helemaal niet op wortels uit. De gids over lepelplant vermeerderen toont het scheuren van de kluit, de enige methode die bij deze plant werkt.

Pilea stekken in water of in aarde

Een uitloper met wortels gaat direct in de grond. Een stek zonder wortels (stamuitloper, stengeltop, blad met stukje stengel) kan wortelen in water. Voorwaarde is dat deze op tijd de grond in gaat, zodra de wortels 2,5 cm lang zijn.

De bronnen verschillen van inzicht over water. University of Vermont Extension beschouwt water en aarde als een kwestie van persoonlijke voorkeur. Purdue University raadt water af, omdat het zuurstof aan de wortels onttrekt waardoor de wortels zwak worden, al schrijven zij over heesters en bomen. Iowa State University, die over kamerplanten schrijft, kiest de middenweg: water werkt. Wortels die in water groeien zijn echter dikker en passen zich moeizaam aan aan potgrond.

Deze gids volgt Iowa State, omdat zij over kamerplanten schrijven en het risico toelichten. Dit risico neemt toe naarmate de stek langer in het water blijft staan. Daarom geldt voor water:

• Ververs het water 1 tot 2 keer per week en laat het peil niet zover zakken dat de wortels droog komen te staan.

• Laat alleen de stengel in het water staan. De bladsteel en het blad blijven boven water, zoals Savvy Gardening adviseert.

• Pot de stek op zodra de wortels ongeveer 2,5 cm lang zijn. Lange waterwortels hebben meer moeite met de overgang.

In de weken na het verlaten van het water kan de stek slap hangen of een blad verliezen. Iowa State beschrijft deze stressreactie en geeft aan dat constante verzorging dit verhelpt.

Een ander alternatief is wortelen in vochtige perliet, of perliet gemengd met turf. Iowa State beschouwt perliet als een goed stekmedium omdat het water en lucht in balans houdt. Gewone potgrond zorgt volgens dezelfde bron voor te weinig drainage en beluchting tijdens het wortelen.

Zwarte, zachte pileastek in water: hoe red je hem?

Je kunt de stek nog redden als er boven het zwarte gedeelte nog een stevige, lichte stengel over is. Een zachte, zwarte onderkant wijst op rot: het weefsel is afgestorven en herstelt niet meer.

1. Haal de stek uit het water en voel van onder naar boven aan de stengel. Het zachte, donkere deel is verloren. Het stevige, groene of lichte deel is nog bruikbaar.

2. Snijd met een schoon mesje net boven het laatste zachte punt af. Als er onder de bladeren nog stevige stengel overblijft, heeft de stek een kans.

3. Gooi het oude water weg en was het glas schoon, of begin opnieuw in vochtige perliet in een schoon potje.

4. Gooi de stek weg als de stengel tot aan de bladbasis zacht is. University of Maryland Extension adviseert om zwaar aangetaste planten weg te gooien en alleen stekken te nemen van gezond weefsel.

Rot in het water ontstaat meestal door stilstaand water. Door het water 1 tot 2 keer per week te verversen en het blad boven water te houden, voorkom je dit probleem. Dezelfde rotting tast de wortels van een volwassen pilea aan wanneer de grond doorweekt blijft:

De eerste weken van de nieuwe stek

De stek is aangeslagen zodra hij een nieuw blad aanmaakt. De handleiding van Elm Dirt rekent 2 tot 3 weken voor het aanslaan van een uitloper uit de grond.

• Pot: 7 tot 10 cm, met een afwateringsgat onderin. Een te grote pot houdt de aarde te lang nat, waarschuwt de RHS.

• Aarde: vochtig, maar niet kletsnat, gedurende de eerste 2 tot 3 weken. Geef daarna pas water als de bovenste centimeters zijn opgedroogd, net zoals bij de moederplant.

• Licht: helder, indirect licht, 4 tot 6 uur per dag, zonder direct zonlicht op het blad. Dit is de lichtbehoefte die Iowa State aanbeveelt voor het wortelen.

• Temperatuur: een luchttemperatuur tussen 18 °C en 24 °C is ideaal voor wortelvorming, volgens Iowa State. De RHS adviseert om de temperatuur nooit onder 10 °C te laten zakken.

Om te controleren of de stek wortels heeft gemaakt zonder hem uit te graven, adviseert University of Vermont Extension voorzichtig aan de stek te trekken: voel je weerstand, dan zit hij vast met wortels. De winkel Elm Dirt raadt trekken juist af. Deze gids volgt de universitaire voorlichtingsdienst, met een zeer voorzichtige trek.

Beste periode om een pilea te stekken

De beste periode loopt van maart tot juni, in de lente en het vroege begin van de zomer. NC State Extension wijst op het voorjaar en het begin van de zomer, wanneer de plant actief groeit.

Iowa State voegt daaraan toe dat de meeste kamerplanten in elk jaargetijde wortelen. In de winter, van december tot februari, duurt het stekken langer, omdat wortels zich sneller vormen bij warmte.

Veelgestelde vragen

Heb je stekpoeder nodig om een pilea te stekken?

Voor een uitloper uit de grond niet: die heeft al wortels. Voor een stengeltop brengt Savvy Gardening stekpoeder aan op de basis voor het planten. University of Vermont Extension stelt dat het niet noodzakelijk is. Geen enkele bron noemt het verplicht voor de pilea. Volg bij gebruik de dosering op het etiket.

Hoe lang duurt het voordat een pileastek wortelt?

Een uitloper uit de aarde slaat binnen 2 tot 3 weken aan, omdat deze al wortels heeft. Een stengeltop heeft 4 tot 6 weken nodig in water. Een blad met een stukje stengel vormt in 1 tot 2 weken wortels, en na 1 maand of langer verschijnt het jonge plantje. Het totale proces duurt ongeveer 2 maanden.

Is de pilea veilig voor katten en honden?

NC State Extension classificeert Pilea peperomioides als veilig voor huisdieren en kinderen. De ASPCA, de Amerikaanse dierenbescherming die een register van giftige planten bijhoudt, heeft geen afzonderlijk dossier voor deze soort. Elke plant kan bij inname in grote hoeveelheden braken veroorzaken bij een dier.

Kan een afgevallen pileablad uitgroeien tot een stek?

Nee. Een blad dat vanzelf afvalt is meestal oud of ziek, en zelfs een gezond afgetrokken blad zonder stengelweefsel maakt enkel wortels. Knip voor een nieuwe plant het blad af met een stukje van de stengel, zoals beschreven in het onderdeel over het blad.

Conclusie

Om pileastekken te maken zonder risico wacht je tot de uitloper uit de aarde minimaal 5 cm meet, knip je de ondergrondse stengel vlak langs de moeder af en plant je hem op. Gebruik alleen water voor wortelloze stekken en haal ze uit het water zodra de wortels 2,5 cm lang zijn. Een blad groeit alleen uit tot een plant als er een stukje van de stengel aan vastzit.

Als jouw plant geen ronde bladeren heeft die in het midden aan de steel vastzitten, dan gaat het om een andere soort en werkt het vermeerderen anders. Bloom herkent planten op basis van een foto en toont de bijbehorende verzorging. De app is beschikbaar voor iPhone en het gratis abonnement bevat 2 identificaties per maand.

Bronnen

• Royal Horticultural Society (RHS). Hoe je een pilea kweekt.

• NC State Extension. Pilea peperomioides, Plant Toolbox.

• NC State Extension. Extension Gardener Handbook, hoofdstuk 13: Propagation.

• Iowa State University Extension. Kamerplanten vermeerderen via stengeltopstekken.

• University of Vermont Extension. Meer, graag: kamerplanten vermeerderen.

• Purdue Consumer Horticulture. Bomen en struiken vermeerderen uit stekken.

• University of Maryland Extension. Wortelrot bij kamerplanten.

• Pilea.com. Kun je een pilea vermeerderen met een blad?

• Savvy Gardening. Pannenkoekenplant vermeerderen.

• Elm Dirt. Handleiding voor de verzorging en vermeerdering van de Pilea peperomioides (pannenkoekenplant).