Chrysant verzorgen in pot of tuin: water, licht en bloei

Zet een chrysant in pot op een lichte, koele plek zonder direct zonlicht. Geef water zodra het aardoppervlak droog aanvoelt, totdat het water onder uit de pot loopt. Knip uitgebloeide bloemen af met een schaar en bescherm de plant tegen vorst. Zoek eerst uit welke chrysant je hebt. De bloemistchrysant in pot bloeit eenmalig goed, terwijl de winterharde tuinchrysant elk jaar opnieuw bloeit.

De cijfers in deze gids zijn afkomstig van zeven universitaire voorlichtingsdiensten uit de Verenigde Staten en van de Universidade Federal de Viçosa (UFV). Dit zijn de diensten van Iowa State, Clemson, Utah State, Ohio State, Virginia Tech, NC State en de University of California. Een universitaire voorlichtingsdienst adviseert plantenkwekers en tuiniers. De buitenlandse bronnen komen uit het noordelijk halfrond. Daarom spreekt de gids in seizoenen en noemt hij alleen een specifieke maand wanneer er "in Brazilië" staat.

Korte samenvatting:

• Als je ze plant waar de grond 's winters bevriest, gaan de meeste bloemistchrysanten in pot dood, aldus Iowa State en Utah State.

• Binnenshuis staat een bloeiende chrysant het beste bij een raam met veel licht, zonder felle zon, tussen 16 en 21 °C (Iowa State).

• Een chrysant vormt bloemknoppen als hij per nacht minstens 9,5 uur ononderbroken donker krijgt, aldus Clemson.

• Een knop die al bruin en zacht is geworden gaat niet meer open, volgens Utah State; de groene knoppen aan dezelfde plant kunnen nog wel opengaan.

Welke chrysant heb je: de bloemistchrysant in pot of de winterharde tuinchrysant

De bloemistchrysant in pot en de winterharde tuinchrysant zijn dezelfde soort (Chrysanthemum × morifolium), maar in rassen die voor andere doeleinden zijn gekweekt. De bloemistvariant wordt in een kas geteeld om in elk seizoen te kunnen bloeien en gaat meestal één bloeiperiode mee. De winterharde variant is geselecteerd om in de tuin te bloeien en elk jaar terug te keren.

Het verschil zit in het aantal weken met lange nachten dat elk type nodig heeft om te bloeien. Volgens Clemson opent de winterharde variant zijn bloemen zo'n 7 tot 8 weken nadat de nachten langer worden. De kasvariant doet er langer over: in het voorbeeld van Clemson zou een ras dat 10 weken nodig heeft om te bloeien, in de tuin bevriezen voordat de bloemen opengaan.

Utah State legt uit waarom de bloemistchrysant na de winter niet terugkeert. Hij maakt weinig uitlopers aan: de scheuten onder de grond die de pol vernieuwen (de verzameling stengels uit dezelfde wortelkluit). Hij kan ook lijden door het bevriezen en ontdooien van de bodem, of zo laat bloeien dat de vorst de bloemen kapotmaakt.

Heb je de plant bloeiend gekregen of gekocht in een dunne plastic pot in een overpot, dan is het hoogstwaarschijnlijk een bloemistchrysant. De regels voor water geven en oude bloemen wegknippen gelden voor beide soorten. De richtlijnen voor licht, winter, snoeien en verpotten verschillen per type; elk onderdeel vermeldt waar het over gaat.

Chrysant in pot: de verzorging in een overzicht

Hoeveel licht heeft een chrysant nodig

Een bloeiende chrysant in pot blijft het langst mooi bij een raam met veel licht, maar zonder felle zon, aldus Iowa State. Diezelfde bron noemt als ideale binnentemperatuur: 16 tot 21 °C. De University of California raadt juist het omgekeerde aan: een plek bij een zonnig raam.

Deze gids volgt Iowa State, omdat zij de temperatuur samen met het licht vermelden. Directe middagzon kan de pot warmer maken dan deze marge. Heeft het enige lichte raam in huis felle zon, zet de pot dan wat verder van het glas, op een plek waar de zon hem niet raakt.

In de tuin werkt het anders. De winterharde chrysant heeft minstens 6 uur directe zon per dag nodig, aldus Iowa State en Ohio State. NC State raadt aan om de plant in warme gebieden tegen de namiddagzon te beschermen. Kies in een warme streek een plek in de border met ochtendzon en middagschaduw. In de schaduw groeit de chrysant wel, maar worden de takken volgens NC State lang en slap en vallen ze om.

Hoe geef je een chrysant in pot water

Steek elke dag je vinger in de aarde. Voelt de bovenkant droog aan, geef dan water tot het onder uit de pot loopt; voelt het nog vochtig, geef dan geen water, aldus Ohio State. NC State noemt nog twee manieren: de grond is droog tot je tweede vingerkootje, en de pot voelt licht als je hem optilt. Spreken de tests elkaar tegen, volg dan die van de oppervlakte, zoals aangeraden door Iowa State en Ohio State.

Haal de plastic kweekpot uit de overpot om water te geven bij de gootsteen en zet hem pas terug als hij goed is uitgelekt, aldus Iowa State. Water dat onderin de overpot blijft staan, houdt de wortels drijfnat. Leeg na het water geven ook de schotel.

Uit de winkel is de pot vaak droog. Volgens de University of California krijgen chrysanten in winkels meestal te weinig water. Het advies is om de pot direct na aankoop zo'n 2 uur in een emmer water te laten weken en daarna goed te laten uitlekken. Gebruik daarna de vingertest en zorg dat de grond niet doorweekt raakt.

Te weinig en te veel water geven verschillende signalen, aldus Clemson. Bij watertekort krijgt de plant houterige stengels en groeit hij nauwelijks. Te veel water zorgt voor gele bladeren die daarna donker worden en afvallen.

Waarom verdrogen de knoppen van een chrysant

Volgens de verzamelde bronnen zijn er vijf mogelijke oorzaken voor het verdrogen van chrysantenknoppen: een droge kern in de kluit, grauwe schimmel (de schimmel Botrytis), vorst, kunstlicht 's nachts en bladluis of spint. Een knop die al bruin en zacht is geworden gaat niet meer open (Utah State). De groene knoppen aan dezelfde plant kunnen nog wel opengaan.

Als maar een deel van de knoppen verdroogd is, kan de plant via de groene knoppen alsnog bloeien. Knip de bruine knoppen weg, controleer de oorzaken hieronder en wacht af hoe de groene knoppen reageren. Zijn alle knoppen verdroogd, dan is deze bloeiperiode verloren: verhelp de oorzaak en lees het stuk over opnieuw laten bloeien.

Grauwe schimmel tast de bloembladen en knoppen van de chrysant aan in periodes met kou en een hoge luchtvochtigheid, aldus Clemson. Het begint als een waterige plek op de bloembladen die later bruin kleurt.

Uitgebloeide bloemen verwijderen en wanneer snoeien

Knip de uitgebloeide bloem met een schone schaar vlak onder het verdroogde hoofdje weg zodra de kleur vervaagt. Volgens Ohio State verlengt het wegknippen van oude bloemen de bloeiperiode. NC State raadt dit ook aan om nieuwe bloemen te stimuleren. Als de droge bloem weg is, krijgen de groene knoppen weer ruimte en licht.

Vormsnoei is een andere klus en geldt voor de winterharde tuinchrysant. Zodra de scheuten 15 cm lang zijn, knip je van elke scheut de top af, ongeveer 1 cm (Virginia Tech). Herhaal dit zodra de nieuwe takken weer 15 cm bereiken, zoals Iowa State aangeeft. Volgens Iowa State worden de meeste rassen mooier na 2 of 3 van zulke snoeibeurten. De plant blijft lager en vertakt beter.

Stop ongeveer 100 dagen vóór het moment waarop je bloemen wilt met toppen, aldus Ohio State. Virginia Tech legt de reden uit: te laat snoeien vertraagt de bloei, waardoor de bloemen mogelijk niet meer opengaan vóór de eerste vorst.

Hoe krijg je een chrysant weer in bloei

Een chrysant vormt knoppen zodra de nachten langer worden. Volgens Clemson heeft hij per nacht minstens 9,5 uur ononderbroken donker nodig om bloemknoppen aan te leggen. Om de knop te laten doorgroeien en openen, is meer dan 10,5 uur donker nodig. Daarom noemt Clemson de chrysant een "kortedagplant" die eigenlijk "langenachtplant" zou moeten heten.

UFV beschrijft de regel vanuit de daglengte, met een ander getal. De chrysant begint met de bloemaanleg wanneer de dag minder dan 13 uur licht heeft. In het grootste deel van Brazilië gebeurt dat in de herfst en de winter. Dicht bij de evenaar duurt de dag het hele jaar door ongeveer 12 uur, altijd minder dan 13.

Licht 's nachts verstoort dit signaal. Een foto van Iowa State toont chrysanten zonder bloemen aan de kant die naar een straatlantaarn gericht stond, terwijl de andere kant van dezelfde plant wel bloeide. In onderzoeken die UFV aanhaalt, zorgde een gloeilamp van 100 watt op 2 meter hoogte ervoor dat er tot in een straal van 1,60 meter geen bloemen ontstonden.

Kwekers laten de bloemistchrysant in elke gewenste maand bloeien door de nachtduur te sturen. Ze doen lampen aan als ze alleen bladeren willen en dekken de planten af met verduisterend materiaal wanneer ze bloemen willen, aldus UFV. Geen van de geraadpleegde bronnen noemt een exact huisschema in uren en weken om dit thuis na te bootsen.

Knip de stengels na de bloei terug tot 10 à 15 cm boven de grond. Laat de plant groeien op een zonnige plek, uit de buurt van kunstlicht 's nachts. De winterharde variant bloeit vanzelf opnieuw als de dagen korter worden in het najaar. De bloemistchrysant bloeit later, en waar de vorst vroeg invalt bloeit hij buiten meestal niet meer, aldus Iowa State.

Bemesting voor chrysanten: wanneer heeft het zin

Meststoffen helpen een plant die nog takken en knoppen aanmaakt. De University of California raadt aan om te bemesten vóór de bloemknoppen verschijnen. Geen van de geraadpleegde instanties adviseert bemesting voor een chrysant in pot die al bloeiend is gekocht. Zonder dat advies kun je een bloeiende potplant het veiligst helemaal niet bemesten.

Voor de winterharde tuinchrysant adviseert Iowa State een langzaam werkende meststof, die de voeding geleidelijk afgeeft. Strooi dit rondom de plant zodra hij in het voorjaar begint uit te lopen. Te veel meststof zorgt voor lange, slappe takken, aldus dezelfde bron. Virginia Tech geeft de voorkeur aan vaker een lichte dosis in plaats van af en toe een zware gift. Beide bronnen zijn het over de kern eens: overschrijd de dosering op de verpakking nooit.

In streken met een strenge winter raadt Iowa State bemesting in de zomer af. Bemesting in die periode lokt te laat nieuwe groei uit, die bij het invallen van de kou nog zacht en kwetsbaar is.

Kan een chrysant tegen vorst?

De winterharde tuinchrysant kan in de volle grond minstens −5 °C verdragen, volgens de Royal Horticultural Society (RHS, de Britse tuinbouwvereniging). Wel moet hij daarvoor lang genoeg in de grond staan om goed geworteld te zijn. De meeste bloemistchrysanten in pot overleven de winter niet als ze in de volle grond staan waar het vriest, aldus Iowa State en Utah State. Geen van de geraadpleegde bronnen noemt een specifieke minimumtemperatuur die de chrysant in pot aankan.

Zonder die temperatuur is het 't veiligst om een bloemistchrysant binnen te zetten vóór de eerste nachtvorst. Iowa State legt het risico uit: buiten geplant bloeit hij laat, waardoor de vorst de knoppen vaak vernielt voordat ze opengaan. In een pot heeft zelfs een winterharde chrysant meer last van de kou, aldus de RHS. De RHS adviseert de pot naar binnen te halen zodra de bloei voorbij is. Bewaar hem op een lichte, vorstvrije plek waar het 's nachts niet kouder wordt dan 4 °C.

Chrysant in pot op het balkon in het najaar

Laat de pot op het balkon staan zolang er geen vorst wordt voorspeld. Zodra er nachtvorst wordt verwacht, knip je de verdroogde bloemen af en haal je de pot naar binnen. Kies een lichte plek bij een raam en uit de buurt van de verwarming, tussen 16 en 21 °C volgens de richtlijn van Iowa State. Een plek zonder nachtelijk kunstlicht hindert de bloemen die al open zijn niet, omdat de chrysant een donkere nacht vraagt. Overdag blijft hij helder licht nodig hebben. De bloei van een goed verzorgde plant in pot duurt volgens de University of California een maand of langer.

Winterharde chrysant in de volle grond

Knip de droge stengels in de herfst niet af. Volgens Iowa State toont onderzoek aan dat een winterharde chrysant beter overleeft wanneer de oude stengels tot het voorjaar blijven staan. Utah State en Ohio State vinden terugsnoeien vóór de winter acceptabel; deze gids volgt Iowa State omdat zij zich baseren op onderzoek.

Waar de grond bevriest, bedek je de plant met stro of dennennaalden (de fijne naaldjes) nadat de bodem bevroren is (Iowa State). Deze laag moet volgens de RHS minstens 5 cm dik zijn. De mulchlaag houdt de grond gelijkmatig koud en voorkomt het opvriezen en ontdooien waardoor de wortels omhoog worden geduwd. Haal de bedekking aan het begin van het voorjaar weg. Boombladeren zijn niet geschikt: ze plakken samen en kunnen de plant verstikken.

Plant vroeg. Utah State vindt planten tot zo'n 6 weken voor de winter acceptabel. Iowa State stelt dat planten aan het eind van de zomer of het begin van de herfst de winter meestal niet overleeft. Deze gids volgt Iowa State: plant in het voorjaar. Snoei in het voorjaar de oude stengels terug tot 7 à 10 cm boven de grond, volgens NC State.

Na de bloei: uitplanten in de tuin of weggooien

De bronnen verschillen van mening over de bloemistchrysant in de tuin, en dat heeft te maken met het klimaat. Iowa State en Utah State geven aan dat de plant de eerste winter meestal niet overleeft en raden aan hem op de composthoop te gooien. De University of California, in een streek met zachte winters, adviseert de plant terug te snoeien tot 10 à 15 cm en in de tuin te planten.

Waar de grond bevriest, behandel je de bloemistchrysant als een eenjarige plant. Waar de winter zacht is, zoals in Brazilië buiten het zuiden en de bergen, plant je hem na de bloei in een zonnige border. De bloemistchrysant kan behandeld zijn met een groeiregulator, een middel dat de plant laag houdt. Daarom wordt hij in de volle grond meestal hoger dan in de pot, aldus de University of California.

Een al langer geplante tuinchrysant moet elke 2 of 3 jaar worden gescheurd, aldus Iowa State. Haal aan het begin van het voorjaar, zodra de nieuwe scheuten zichtbaar worden, de hele pol uit de grond. Gooi het oude middendeel weg, verdeel de rest in stukken met meerdere scheuten en wortels, en plant ze direct weer uit.

Plagen en ziektes bij chrysanten

Clemson en NC State noemen de volgende plagen bij chrysanten: bladluis, spint, mineervlieg (Clemson) en trips (NC State). Als ziektes noemen ze meeldauw, roest en verwelkingsziekte, en Clemson vermeldt daarnaast grauwe schimmel.

Bladluis zorgt voor kromme of opgerolde jonge scheuttoppen. Ze scheiden honingdauw af, een zoete, kleverige vloeistof die op de bladeren terechtkomt en bedekt kan raken met zwarte roetdauw. Clemson raadt aan om de bladluizen met een stevige waterstraal weg te spuiten; herhaal dit om de 2 dagen, minstens 3 keer achter elkaar. Andere planten in huis kunnen last krijgen van dezelfde bladluis, en die waterstraal werkt daar net zo goed.

De spintmijt veroorzaakt kleine gele spikkeltjes op het blad en fijne webjes rond de knoppen en aan de onderkant van de bladeren. De populatie groeit snel bij warm en droog weer, aldus Clemson. Spoel de plant schoon met een harde straal water. Insecticidezeep werkt het beste als je het vroeg bij een aantasting gebruikt.

De mineervlieg veroorzaakt kronkelige, lichtgroene tot bruine gangen in het blad; knip aangetaste bladeren snel af en gooi ze weg, aldus Clemson. Echte meeldauw verschijnt als een wit tot grijs poeder op het blad; zorg voor voldoende afstand tussen potten zodat de lucht goed kan circuleren. Witte roest veroorzaakt gele vlekken op de bovenkant van het blad en puistjes die aan de onderkant wit kleuren; verwijder aangetaste bladeren zodra je ze opmerkt.

Geef bij alle bladziekten water op de aarde zonder het blad nat te maken, aldus Clemson. Als je niet zeker weet welke plaag of ziekte je plant heeft, maak dan van dichtbij een foto van het blad. Bloom (beschikbaar voor iOS) herkent de plant aan de hand van de foto en stelt met het Premium-abonnement een diagnose van de aandoening via de afbeelding.

Is een chrysant giftig voor honden en katten?

Ja. De ASPCA, het antigifcentrum voor dieren in de Verenigde Staten, vermeldt de chrysant als giftig voor honden, katten en paarden. Mogelijke symptomen zijn braken, diarree, overmatig kwijlen, coördinatieverlies en huidirritatie. NC State schaalt de giftigheid in als laag en noemt daarnaast ook huidirritatie bij mensen die de plant verzorgen.

Zet de pot buiten bereik van je huisdier en waarschuw de dierenarts als het dier van de plant heeft gegeten. De lijst met andere giftige planten voor honden en katten helpt om de rest van het huis na te lopen.

Veelgestelde vragen over de chrysant

Hoe lang blijft een chrysant in pot mooi?

De bloei van een goed verzorgde chrysant in pot duurt een maand of langer, volgens de University of California. Daarvoor moet hij wel zijn gekocht met veel ongeopende knoppen. De winterharde tuinchrysant gaat in de border jarenlang mee. Iowa State adviseert om de pol elke 2 tot 3 jaar te scheuren om de plant krachtig te houden.

Is een chrysant een eenjarige plant?

Nee. Een chrysant is een vaste plant die langer dan een jaar leeft, aldus Clemson. De bloemistchrysant in pot wordt in de praktijk vaak als een eenjarige plant behandeld. In de meeste gevallen overleeft hij een winter met bevroren grond niet, aldus Iowa State. In een zacht klimaat kan hij in de tuin gewoon blijven leven.

Kun je een chrysant in pot in de tuin planten?

Dat kan, mits de winter zacht is. Knip de plant na de bloei terug tot 10 à 15 cm en zet hem in een zonnige border, volgens de University of California. Waar de grond 's winters bevriest, overleven de meesten niet, volgens Iowa State en Utah State. In dat klimaat kies je het best direct voor een winterharde tuinchrysant.

Gaat een chrysant opnieuw bloeien?

De winterharde variant bloeit elk jaar zodra de nachten langer worden. Bij de bloemistchrysant lukt dat niet altijd: waar de vorst vroeg invalt, bloeit hij buiten meestal niet meer, aldus Iowa State. De plant heeft per nacht minstens 9,5 uur ononderbroken donker nodig om knoppen aan te maken, volgens Clemson. Snoei de stengels na de bloei terug, laat de plant groeien op een zonnige plek zonder kunstlicht 's nachts en wacht het najaar af.

Mag een chrysant buiten staan?

Dat kan, op een lichte plek uit de buurt van kunstlicht 's nachts. De winterharde tuinchrysant overwintert in de volle grond. De bloemistchrysant in pot moet vóór de eerste vorst naar binnen, omdat de kou de knoppen kapotmaakt voordat ze open kunnen gaan, aldus Iowa State.

Voor je een nieuwe chrysant koopt

Kies een pot met veel gesloten knoppen en nog maar een paar open bloemen. De knoppen gaan thuis open, waardoor de plant langer bloeit, volgens de University of California. Controleer of de aarde niet kurkdroog is en of er geen webjes of beestjes onder de bladeren zitten. Zoek je een plant voor de tuin, neem dan een winterharde variant en plant deze in het voorjaar.